Jesteśmy zaskoczeni i zaniepokojeni faktem wykluczenia organizacji filmowej z procesu inkasowania należnych opłat. Na przedstawionej w projekcie rozporządzenia liście nośników dokonano wyraźnego wyodrębnienia udziałów należnych części „audio” i „wideo”. Jednocześnie, z niezrozumiałych dla nas względów, w zakresie poboru należności projekt przewiduje udział wyłącznie organizacji reprezentujących środowiska muzyczne. W ten sposób, jako filmowcy, pozbawieni zostajemy swojego gospodarza i właściwej nam reprezentacji.
Warszawa, 22 sierpnia 2025 r.
Szanowna Pani Marta Cienkowska
Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego
ul. Krakowskie Przedmieście 15
00-071 Warszawa
Szanowna Pani Minister,
w imieniu szerokiej Koalicji Filmowej, skupiającej organizacje reprezentujące twórców, producentów i artystów wykonawców branży audiowizualnej, pragniemy serdecznie podziękować Pani Minister za opublikowane 23 lipca br. rozporządzenie dotyczące tzw. opłat od czystych nośników. Jest to akt prawny, na który jako środowisko czekaliśmy od wielu lat i który daje nam nareszcie szansę na sprawiedliwe wynagrodzenie za korzystanie z efektów naszej pracy.
Aktualizacja listy urządzeń i nośników objętych opłatami za dozwolony użytek prywatny jest, naszym zdaniem, kluczowa dla rozwoju polskiej kinematografii i całej kultury. Od lat jesteśmy pozbawieni należnych środków, co ogranicza nasze działania i konkurencyjność. Z satysfakcją przyjęliśmy projekt Ministerstwa Kultury jako szansę na poprawę tej sytuacji i dostosowanie przepisów do prawa UE (art. 5 ust. 2 lit. b dyrektywy 2001/29/WE).
Nie budzi wątpliwości, że objęcie opłatą reprograficzną nowych urządzeń, takich jak telefony, tablety czy komputery, mieści się w delegacji ustawy o prawie autorskim. Artykuł 20 ust. 1 obejmuje bowiem wszystkie urządzenia i nośniki mogące służyć do kopiowania utworów na własny użytek, niezależnie od tego, czy mają one też inne funkcje (np. komunikacyjne). Kluczowe jest to, czy technicznie mogą one kopiować treści, co w przypadku smartfonów czy komputerów jest wręcz oczywiste. Takie stanowisko potwierdza także orzecznictwo, w tym m.in. wyroki TSUE. Dlatego objęcie nowych kategorii sprzętu opłatą nie wymaga naszym zdaniem ani zmiany ustawy o prawie autorskim, ani tym bardziej poprawienia delegacji do wydania rozporządzenia. Zarzuty o naruszenie przepisów formułowane przez przeciwników opłat wynikają wyłącznie z błędnej interpretacji.
Jesteśmy jednak zaskoczeni i zaniepokojeni faktem wykluczenia organizacji filmowej z procesu inkasowania należnych opłat. Na przedstawionej w projekcie rozporządzenia liście nośników dokonano wyraźnego wyodrębnienia udziałów należnych części „audio” i „wideo”. Jednocześnie, z niezrozumiałych dla nas względów, w zakresie poboru należności projekt przewiduje udział wyłącznie organizacji reprezentujących środowiska muzyczne. W ten sposób, jako filmowcy, pozbawieni zostajemy swojego gospodarza i właściwej nam reprezentacji.
Uważamy takie rozwiązanie za nieuzasadnione i potencjalnie szkodliwe dla interesów środowiska filmowego. Budzi to bowiem obawy, że organizacje wyznaczone do poboru, a niezwiązane z branżą filmową, mogą nie zadbać o nasze prawa z wymaganą starannością. Dlatego apelujemy do Pani Minister o wskazanie Stowarzyszenia Filmowców Polskich – ZAPA jako organizacji właściwej do poboru opłat w zakresie czystych nośników w części „wideo”.
Postulujemy także zwiększenie udziału części „Wideo” w odniesieniu do niektórych nośników. Z badania przeprowadzonego na zlecenie Stowarzyszenia Filmowców Polskich oraz ZAiKS przez firmę Kantar (raport z dnia 31 stycznia 2018 r.) jednoznacznie wynika, że pod względem rozmiaru danych treści audiowizualne zdecydowanie dominują na większości urządzeń objętych opłatą. To właśnie rozmiar danych jest najważniejszym czynnikiem wpływającym na wykorzystanie urządzeń i nośników do prywatnego kopiowania. Dlatego proponujemy zwiększenie udziału dla sfery „wideo” w przypadku smartfonów, tabletów, komputerów, dysków twardych i kart pamięci do 50%.
W swoich indywidualnych stanowiskach zwracamy uwagę na inne szczegółowe kwestie, które powinny zostać uregulowane. W szczególności uważamy, że projekt rozporządzenia nie powinien operować zamkniętą listą urządzeń i nośników. Każda pozycja powinna zostać uzupełniona o wskazanie „i inne podobne urządzenia” lub „i inne podobne nośniki”. Pozwoli to objąć opłatą sprzęt hybrydowy lub o podobnych funkcjach do urządzeń wprost wymienionych (jak np. taśmy magnetyczne LTO).
Raz jeszcze dziękujemy Pani Minister za podjęcie koniecznych działań. Wierzymy, że opublikowany projekt rozporządzenia to krok w dobrym kierunku. Aby nowy system był jednak w pełni efektywny, konieczne są jeszcze te niewielkie, acz istotne, aktualizacje, które opisujemy powyżej. Będziemy niezwykle wdzięczni za przychylenie się do naszych postulatów.
Z wyrazami szacunku,
Grzegorz Łoszewski – prezes Stowarzyszenia Filmowców Polskich
Dominik Skoczek – dyrektor Związku Autorów i Producentów Audiowizualnych
Andrzej Jakimowski – przewodniczący Gildii Reżyserów Polskich
Maciej Sobczyk – przewodniczący Gildii Scenarzystów Polskich
Piotr Śliskowski – przewodniczący Stowarzyszenia Autorek i Autorów Zdjęć Filmowych PSC
Stanisław Zaborowski – prezes Krajowej Izby Producentów Audiowizualnych
Joanna Szymańska – przewodnicząca Polskiej Gildii Producentów
Łukasz Kacprowicz – prezes Stowarzyszenia Producentów Polskiej Animacji
Robert Gulaczyk – przewodniczący Zarządu Głównego Związku Zawodowego Aktorów Polskich
Witold Płóciennik – przewodniczący Związku Zawodowego Filmowców
Marcin Konarzewski – prezes Polskiego Stowarzyszenia Montażystów
Barbara Białowąs – przewodnicząca Stowarzyszenia Twórczyń Filmowych
Michał Bielawski – przewodniczący Gildii Polskich Reżyserów Dokumentalnych